Nơi lưu giữ những tác phẩm của Nhà Văn Nguyễn Mộng Giác (1940-2012)
  • 1
  • 2
  • 3
  • 4
  • 5
  • 6

Phần Hai - Chương 3 - Chặng cuối của một niềm tin

Chỉ mục bài viết

GIẤC MỘNG SĂN HƯƠU .

Có điều ai cũng phải đồng ý là đối với ba thế hệ, tiểu thuyết Kim Dung đã giúp họ với lên cao, mơ ra xa, nhìn về cái đẹp tuyệt đối của lòng nhân hậu, đời tự do, và khát vọng tung hoành. Nó kéo người đời đi xa thực tế tầm thường nhọc nhằn đang hằng ngày vây quanh. Mà cái thực tế đó, càng ngày càng cô quánh lại, níu chặt chân họ, hơi xông nồng nặc khiến họ choáng váng chới với. Thời cuộc càng ngày càng bi đát, sự ám ảnh của một cuộc xâm lăng mới, một tình trạng nô lệ và sa đọa ngụy trang khiến người Việt đâm ra chán sợ chính trị. Cảm thấy bị ràng buộc quá nhiều vào các cơ chế xã hội, chìm quá sâu vào các âm mưu không có mình đồng lõa, độc giả Việt nam mơ ước được tiếu ngạo giang hồ, thì lại bị Kim Dung đặt trước một cuộc săn hươu : Lộc Đỉnh ký.

Đã lỡ say mê tiểu thuyết Kim Dung như say mê ma túy, họ không thể không đọc tiếp bộ truyện chót nầy. Ngay từ mấy trang đầu, họ đã khựng lại. Họ đọc thấy gì?

Kim Dung mượn lời hai cha con nhà văn giải thích chữ LỘC và chữ ĐỈNH như sau:

"Văn sĩ chấm bút vào nghiên mực viết lên giấy chữ LỘC rồi nói:

- Hươu là một giống dã thú. Tuy nó lớn mà tính nó thuần. Nó chỉ ăn cỏ xanh cùng lá cây để sống, chứ không ăn thịt như loài dã thú khúc. Khi nó bị thú dữ đuổi bắt thì chỉ có một cách tìm đường trốn chạy. Nhưng trốn không thoát sẽ bị bắt ăn thịt.

Văn sĩ lại viết hai chữ TRỤC LỘC (đuổi hươu) rồi giải thích:

- Cổ nhân thường đem con hươu ví với thiên hạ. Bách tính trong nước phần nhiều đều là người lương thiện, nhưng cũng bị giai cấp thống trị áp chế sát hại. Trong sách Lục Thao ghi chép những phương lược tranh giành cướp đất cũng hành binh bố trận, có đoạn Khương thái công nói chuyện với Chu văn Vương. Khương thái công bảo: Lấy thiên hạ như đuổi bắt một con hươu rồi làm thịt chia nhau mà ăn. Con hươu rừng trốn chui trốn nhủi mãi nhưng đến lúc cuối cùng cũng bị bắt. Có khi nhiều người chia nhau ăn thịt, có khi một người ăn hết..,

Văn sĩ lạí vẽ cái ĐỈNH lên giấy rồi giải thích :

- Cổ nhân không làm bếp nặn nồi để nấu ăn, mà lại đúc cái vạc ba chân, chất củi, đốt ở dưới gầm. Khi bắt được con hươu rồi, bỏ vào đỉnh nấu ăn. Có thể nói từ hoàng đế cho đến đại thần đều là những người rất tàn nhẫn. Khi họ không ưa ai là đổ cho người ta phạm trọng tội bắt bỏ vào vạc cho chết cháy.

Thằng nhỏ hỏi :

- Gia gia! Trong sách tiểu thuyết thường nói :- ĐUỔI HƯƠU Ở TRUNG NGUYÊN, lại có câu HỎ1 VẠC Ở TRUNG NGUYÊN. Ý tứ hai câu nầy dường như chẳng khác gì nhau ?

Văn sĩ đáp :

Đúng thế! Vua Vũ nhà Hạ thu vàng ở chín châu về đúc thành chín cái đỉnh lớn. Trên đỉnh nào cũng khắc tên chín châu cùng đồ hình sông núi. Đời sau ai làm chủ thiên hạ là giữ chín cái đỉnh nầy. Sách Tả truyện có nói: Sở Vương coi duyệt binh ở Chu Cương. Vua Định Vương sai Vương Tôn Mãn nghênh tiếp Sở Vương. Sở Vương có hỏi những cái đỉnh lớn nhỏ thế nào, nặng nhẹ ra sao. Chỉ vị chúa tể thiên hạ mới có thể gìn giữ chín đỉnh. Còn Sở Vương mới là 1 nước chư hầu mà hỏi đến chuyện đỉnh nặng nhẹ to nhỏ là trong lòng có sự mưu đồ bất pháp muốn đoạt ngôi nhà Chu:

Thằng nhỏ lại hỏi:

- Vì thế nên những từ ngữ HỎI ĐỈNH, ĐUỔI HƯƠU là cái ý muốn làm hoàng đế, còn câu CHƯA BIẾT HƯƠU CHẾT VỀ TAY AI tức là chưa hiểu ai sẽ làm hoàng đế phải không, thưa cha ?

Văn sĩ đáp :

- Đúng thế ! Sau nầy những từ ngữ HỎI ĐỈNH, và ĐUỔI HƯƠU lại được mượn để dùng vào việc khác. Nguyên điển cố nầy chỉ nói việc làm hoàng đế.

Văn sĩ nói tới đây, buông tiếng thở dài, rồi tiếp :

- Con thử nghĩ mà coi, chúng ta là hạng bách tính thì chỉ có đường chết. Câu CHƯA BIẾT HƯƠU CHẾT VỀ TAY AI bất quá là chưa hiểu ai giết con hươu đó. Còn con hươu thì nhất định phải chết rồi.

(trang 18, 19 Lộc đỉnh ký 1)

Độc giả Việt nam khựng lại ngay từ đầu, vì Kim Dung khơi dậy cho họ nhớ một điều họ cố quên : họ là những con hươu đáng thương không hiểu sẽ chết về tay ai, nhưng chắc chắn là phải chết. Giấc mộng săn hươu chỉ đẹp đối với các thế lực cai trị và các tay cai thầu mại bản, còn đối với bách tính, đó chỉ là cơn ác mộng. Có ai mê được những giấc mộng, trừ những nhà tu khắc kỷ và kẻ khổ dâm !

Người đọc Việt nam không thể không xót xa như vừa đánh mất một giấc mơ đẹp khi đọc đến chương chót của Tiếu Ngạo Giang Hồ và chương đầu Lộc Đỉnh Ký. Một bên là cái hào sảng, lãng mạn, phóng túng trong những cuộc phiêu lưu của tên lãng tử, một bên là cái âm u nhơ nhớp chật hẹp trong chốn triều đình. Một bên là trăng đầu núi, gió đồng nội, núi tuyết cao, một bên là những âm mưu hiểm độc diễn ra sau các bức màn gấm.

Có một điều ông Đằng Vân Hầu không nhắc đến, là Lộc đỉnh ký nhầy nhụa chất người, đến nỗi độc giả sợ nó như sợ soi thấy gương mặt thật của đời mình.

Trương Vô Kỵ ra đời giữa những tảng tuyết trắng và đỉnh núi cao, hấp thụ cái tinh túy của vũ trụ nên trở về trung nguyên, chàng vẫn luôn luôn gìữ được vẽ đẹp thuần nhất đôn hậu của tình người.

Tiêu Phong là kết hợp cũa tinh thần thượng võ Khất đan và khuynh hướng lãng mạn hòa nhã của Hán Tộc. Nhờ vậy trải qua bao nhiêu nghịch cảnh, Tiêu Phong vẫn luôn luôn đủ can đảm và chí phấn đấu để bảo vệ lý tưởng cao cả là tôn trọng nhân phẩm, bất kể nòi giống quốc gia. Lệnh hồ Xung là một đứa trẻ mồ côi, không có gốc gác vương giả quí phái như Tiêu Phong hay Vô Kỵ, nhưng nhờ bản tính, vẫn có vẻ đường bệ mã thượng đủ làm say mê lòng người.

Đến Lộc đỉnh ký, Vi Tiểu Bảo không có được cái hào phóng đó. Con một mụ điếm già, trải thời thơ ấu ở đầu đường xó chợ, bạn bè với lũ ma cô trộm cắp đĩ điếm, Vi Tiểu Bảo không có gì làm vốn liếng tiến thân ngoài cái lanh lẹ xảo quyệt và mấy câu chửi thề thô tục.

Vậy mà tên tiểu quỉ nầy thành công trong mọi lãnh vực: luồn lọt vào được vương cung, trở thành bạn chí thân thiếu vương Khang Hy, rồi chi phối cả Thiên Địa hội, quấy động cả những nơi tôn nghiêm như Thiếu lâm tự.

Câu chuyện chưa kết thúc, nên chúng ta khó có thể phê phán về giá trị nghệ thuật. Nhưng chiều hướng tình tiết cho thấy càng ngày nhân vật của Kim Dung càng đi gần với cuộc đời, tương tự với những khuôn mặt tầm thường của xã hội Việt nam.

Chúng ta có thể xem Vi Tiểu Bảo là một thứ Xuân Tóc Đỏ kiếm hiệp. Sáng tạo một nhân vật như vậy chúng tỏ nỗi chán chường của Kim Dung, sau khi đã thất vọng không thể đưa xã hội hiện đại vươn lên chỗ nhân bản lý tưởng.

Lộc đỉnh ký là chặng cuối của một niềm tin và độc giả Việt Nam, ở vào thời kỳ bi đát nhất của thân phận nhược tiểu, sợ hơn hết là thấy mình trở thành những con hươu tội nghiệp của những tên Xuân-tóc-đỏ-tân-thời.

Nhưng lòng mến mộ đối với Kim Dung vẫn còn đậm đà.

Cho nên không nói ra, độc giả bình dân vẫn theo dõi Lộc đỉnh ký với một chút e dè. Không biết tên tiểu quỉ nầy còn thành công ở lãnh vực nào nữa: ở chốn triều đình, giữa nơi chùa chiền tôn nghiêm, trong các đảng phái chính trị... Và một lúc nào đó, họ chua xót nhận thấy những điểm tương đồng giữa các khuôn mặt trong Lộc đỉnh ký và các khuôn mặt quanh mình. Cho nên tuy không ưa, độc giả Việt Nam vẫn không bỏ Vi Tiểu Bảo. Tuy sợ ám ảnh, họ vẫn không thể không chấp nhận thực tại. Đó là một trạng thái nghịch lý : vừa tò mò, người đọc Việt nam theo dõi những thành công của Vi Tiểu Bảo với đôi chút ngậm ngùi.

Còn đối với những độc giả trí thức quen sống với nguyên tắc lý tưởng, thì Lộc đỉnh ký quả là một thất vọng nặng nề. Làm sao trong những khuôn mặt tuyệt đẹp của thế giới Kim Dung, lại có thể lộn vào một quái thai như Vi Tiểu Bảo? Sự thất vọng về tác phẩm tương phản với sự ái mộ Kim Dung lâu nay, nên họ tìm một cách biện hộ cho tác giả : Như Đằng Vân Hầu, nhiều người tìm cách chứng minh rằng Lộc đỉnh ký chỉ là tác phẩm của bọn đàn em Kim Dung viết ra.

Theo chúng tôi, không thể nào giả thiết như vậy. Vì trong cách xây dựng nhân vật, rõ ràng có một chiều đi xuống từ Trương Vô Kỵ đến Vi Tiểu Bảo. Phải xem Lộc đỉnh ký là tác phẩm thực nhất, người nhất của Kim Dung, tuy chua chát cay đắng nhưng đó là cuộc-đời-vốn-vậy. Cao vọng vương đạo của Khổng Khưu xuất từ những nhận định bi đát về lịch sử Xuân Thu. Sau những giấc mơ đẹp, biết đâu nhận định về bộ mặt thật chính trị hiện đại của Kim Dung không làm phát sinh những giấc mơ đẹp hơn, mà cũng thực hơn.

Kim Dung vẫn tiếp tục viết. Hẳn ông có điều muốn nhắn nhủ, khuyến cáo. Và nói mãi nói hoài vẫn chưa thấy bằng lòng với chính mình. Ông đã khuyến cáo chúng ta, những độc giả Việt nam, điều gì?

Vì sao biết ông không đưa ra một giải pháp thoả đáng, chúng ta vẫn say mê theo dõi lời viết của ông ?

Câu trả lời, có lẽ là những bận tâm của chúng ta về hoàn cảnh lịch sử, mối đau lòng chung của dân tộc những nước đang bị qua phân.

Nghĩa là câu trả lời ở trong các suy niệm lịch sử của độc giả Việt Nam khi đọc Kim Dung .


Nguyễn Mộng Giác

Bình luận