2

Mùi dầu dừa ấy phảng phất mờ mịt tận cùng thẳm của trí nhớ. Nỗi nhọc nhằn tan theo tiếng cười trẻ thơ của hai chị em. Hình ảnh mẹ chỉ còn là một kỷ niệm xa vời. Mấy năm đầu mẹ có đón gặp, ôm vội hai con trên đường đi học về. Ngoại nghe được, nổi cơn thịnh nộ, lấy nón tất tả ra đi. Ngoại lầm bầm: “đồ đĩ ngựa”. Từ đó mẹ chỉ dám núp xa xa nhìn Vi và Vĩnh. Từ khi mẹ liên tiếp sinh ba em bé, hai chị em không còn gặp mẹ nữa.

Tuổi nhỏ mau quên, chẳng mấy chốc hình ảnh mẹ phảng phất đâu đó, một làn gió thoảng, một thoáng mây đưa, như mùi dầu dừa trên mái tóc mướt của mẹ. Vi và Vĩnh cắp sách đến ngôi trường ngồi núp bóng vông cành lá sum sê, chạy nhảy nô đùa trên gò Ngựa, nuôi gà kháng chiến gõ mõ cổ động tham gia phong trào thi đua sản xuất, vỡ đất hoang bên vệ đường trồng rau nuôi quân… Cuộc sống dồn dập theo từng lời ca điệu múa. Vi không thể quên được những tối tụ tập bên bờ ruộng, mấy cái miệng cố gắng cong cớn điệu nghệ hát bài “Quâ nhà tôi” theo lời ca mẫu của chị tổ trưởng: trăng trên trời sáng đến nỗi lọt qua được cành tre, chiếu loang lổ trên những khuôn mặt đầy. Tiếng ca lảnh lói trong sương đêm. Vĩnh lại không thích cái không khí ” xướng ca vô loại” ấy. Vĩnh ưa gia nhập vào đội thiếu nhi tuyên truyền, chiều chiều từng nhóm hai ba mươi em, kẻ đem mõ, kẻ đem trống, đánh loạn xạ trên khắp nẻo tối len lỏi giữa các hàng tre trong xóm. Tiếng động đánh thức những tâm hồn già nua hiếu tĩnh, khơi dậy sự tò mò. Thường thường sau mỗi hồi mõ trống, trưởng đoàn dùng ống loa thiếc loan tin chiến thắng Tây nguyên hay mời đồng bào tham dự cuộc họp bình nghị thuế nông nghiệp.

Những sinh hoạt tập thể rộn rã, cùng không khí êm đềm bao la của nông thôn làm tan loãng kỷ niệm chua chát ấu thời trong tâm hồn hai chị em. Vi không ao ước gì khác hơn là được làm ca sĩ đứng hát bên cái vung đèn dầu dừa tim sáng bập bùng trước một đám đông khán giả chìm sâu trong sương đen ban khuya. Còn Vĩnh, Vĩnh không thể nào đứng ngoài sự cuốn hút kỳ diệu của các lễ lạc, hội họp. Nhiều hôm cuộc lễ tổ chức buổi tối trên sân vận động. Từ các mái nhà tranh thấp, từ các ngõ tối, người dự lễ mang đèn thẩu lũ lượt đổ về giống như những đàn đom đóm rong đêm. Vĩnh chạy nhảy hò hét, chân dẫm trên cỏ ướt, rồi lơ mơ nằm phủ phía sau hậu trường cho đến lúc tỉnh dậy thấy mình nằm lẻ loi giữa đồng nội. Sự sợ hãi pha lẫn khoái lạc đáp đúng ước vọng phiêu lưu của cậu bé đang mơ tưởng hăm hở về cuộc đời.

Sự say mê ấy vẫn còn nguyên vẹn trong Vi và Vĩnh khi bước chân lên trường cấp hai, tuy tính chất có đổi khác chút ít.

Với Vĩnh các cuộc họp kiểm thảo phê bình tự phê bình sau buổi học chiều đưa Vĩnh giả biệt chiều cao chiều rộng của đất trời, để phiêu lưu vào tận chiều sâu của hồn người. Ngọn đèn leo lét. Cả phòng yên tĩnh. Xa rồi tiếng trống tiếng mõ cùng tiếng cười đùa hò reo tở mở. Xa rồi mây bay và gió cuốn, cỏ ướt và sao khuya. Gần, còn lại thật gần: ba khuôn mặt đăm chiêu, cúi gầm xuống trang giấy khoai ghi nguệch ngoạc vài hàng chữ mờ. Vĩnh cảm thấy nghiêm trọng như sắp đến giờ sám hối. Phải thành khẩn tự nêu những khuyết điểm, lầm lạc của một ngày, trước mặt anh em, rồi phải chân thực phê bình xây dựng kẻ khác. Vĩnh cảm thấy ngây ngất như đang đứng bên vực sâu hay chênh vênh trên đỉnh tuyết, và ở cả hai trường hợp, Vĩnh có cái hãnh diện của một thánh tử đạo. Cùng thẳm của chiều sâu, Vĩnh khám phá thấy đủ nào cỏ ướt, sao khuya, mây bay, gió cuốn, nên tâm hồn Vĩnh cũng rộn rã như tiếng mõ tiếng trống lay động đêm quê những ngày thơ ấu.

Cuộc đời lang bạt kỳ hồ của cha, trước khi lấy mẹ và sống ẩn thân nơi đầu núi, không ngờ trở thành gia tài quý báu cho hai đứa con bơ vơ mồ côi sau này. Không ai biết rõ cha Vi làm gì trong cuộc đời lãng tử. Có người gặp ông làm thợ vặn bù lon đường rầy. Lần khác ông hương cả trong làng có việc xuống tỉnh về thuật rằng có gặp cha Vi trong bộ áo Xếp ranh. Lại lần khác nữa, một người đồng quê làm ăn trong miệt Nam kỳ viết thư bảo có gặp con trai ông Lý Kiền (tức cha Vi) làm phu bến tàu. Không mấy khi cha Vi kể lại cuộc sống phiêu bạt ấy cho gia đình, nên quá khứ của ông vẫn luôn luôn là một huyền nhiệm kỳ bí làm sáng rõ các đôi mắt tò mò hiếu sự. Vi và Vĩnh còn quá bé để đặt thành vấn đề, phân biệt chân giả trong những lời đàm tiếu tô điểm như chuyện đời xưa.

Nhưng khi nhà trường bắt đầu xếp loại giai cấp học sinh, quá khứ của cha lại thành quan trọng. Dĩ nhiên Vi, Vĩnh không thể thuộc giai cấp của ông dượng, nổi tiếng là một phú hào đanh ác. Hai đứa cũng không thuộc giai cấp của ông ngoại, giàu có thuộc hạng nhất nhì nhờ số hoa màu đất thổ sung túc như đậu xanh bông vải, thuốc lá, thu hoạch mỗi năm.

Vi Vĩnh chỉ có thể lấy giai cấp của cha: một công nhân hỏa xa, cùng giai cấp của những công nhân hỏa xa Nga tham gia từ ngày đầu cuộc cách mạng tháng mười, cùng giai cấp những công nhân hỏa xa Pháp nằm trên đường sắt ngăn những chuyến xe lửa chở vũ khí qua Đông Dương.

Những công nhân hùng dũng xẻ núi, xây cầu chuyển vận những đứa con Việt Nam từ ải Nam quan tới Mũi Cà mau như máu huyết chu lưu trong thân thể con. Mỗi lần khai lý lịch, Vi và Vĩnh hãnh diện ghi đậm, tô hoa mấy chữ: “giai cấp công nhân”.

Để xứng đáng với thành phần giai cấp lãnh đạo cách mạng, đầu tàu của cuộc giải phóng nô lệ, chống thực dân đế quốc, Vi và Vĩnh không từ nan bất cứ một công tác nặng nhọc nào ở nhà trường. Liên tiếp mấy năm, Vĩnh là học sinh xuất sắc, còn Vi là nữ sinh “chiến sĩ” trong công tác chuyển gạo nuôi quân. Hai chị em được lên lớp tám ở cấp ba nhờ những giai thoại huyền hồ của đời sống lang bạt người cha hơn là do thực học. Trong men say của một thế giới linh hoạt mới mẻ, làm sao còn chỗ cho một mùi dầu dừa lãng đãng xông lên cùng nỗi ngờ vực hoang mang của thời còn nấp sau bóng núi.

Những hệ lụy với gia đình mẹ và bên ngoại không đủ bền để Vi Vĩnh ngập ngừng, do dự sau hiệp định Genève. Tất cả học sinh cấp ba đều được tập kết. Hai chị em không cần băn khoăn lựa chọn. Chỉ có mối băn khoăn chuẩn bo bị, và các xúc động quyến luyến hoài cổ mà chính Vi Vĩnh cũng không xem trọng.

Hai chị em dắt nhau đến thăm mẹ. Xa nhau lâu quá, mẹ e dè ngượng ngùng với hai con như đối với khách lạ. Mẹ xuýt xoa, cuống quít lấy chổi quét bụi trên chiếc phản gỗ, trịnh trọng dắt hai con ngồi, rồi chạy đi lấy bát mật, bình nước lên mời. Mấy đứa em khác cha của Vi mặt mũi lem luốc, bẩn thỉu, khép nép núp sau phên dại. Mẹ ngượng ngùng gọi chúng vào, bảo kêu Vi Vĩnh là anh chị, rồi đuổi ra sân sau chơi. Mẹ già đến nỗi Vi không cầm được những giọt nước mắt thương xót. Mái tóc mẹ không mướt như trong kỷ niệm, cái yếm vải thô ép sát lên chiếc ngực lép. Nếp nhăn hiện hơi nhiều trên trán và ở đuôi mắt, Vĩnh ngồi im thin thít ở góc phản, khiến Vi phải lên tiếng trước:

– Hai đứa con sắp đi tập kết đó mẹ.

Mẹ nhíu mày ngạc nhiên:

– Tập kết là sao?

– Là đi ra ngoài Bắc, thưa mẹ.

Mẹ chợt hốt hoảng lo âu:

– Ra ngoài đó xa xôi, làm sao ngoại gửi gạo, gửi tiền?

– Chính phủ nuôi hết, mẹ à. Học sinh học đến cấp ba đều được chính phủ cho đi.

Mẹ nhìn sang phía Vĩnh, nói trong nước mắt:

– Con Vi con gái đi xa không tiện. Còn thằng Vĩnh cũng đi nữa sao? Rồi khi ngoại khuất núi, ai lo hương khói thờ phượng cha hai đứa mầy?

Mẹ tấm tức khóc mãi cho đến lúc hai đứa lí nhí xin về. Vi đỏ hoe hai mắt. Vĩnh quẹt nước mũi ướt đẫm ống tay áo. Mẹ đưa hai con ra cổng, chợt nhớ điều gì dặn hai đứa chờ rồi tất tả quay vào. Vài phút sau, mẹ trở ra, nắm tay Vi dặt dặt:

– Hai con đem theo lỡ khi bệnh hoạn, họa vô đơn chí.

Vi cảm thấy có vật gì cồm cộm trong lòng tay , biết không phải tiền nên không biết xử trí ra sao. Vĩnh ngơ ngác, đưa mắt dò hỏi chị còn mẹ thì có vẻ sợ sệt luống cuống nhìn chừng về phía trong.

Ba mẹ con yên lặng một lúc, không ai nói gì. Vi không chịu đựng tiếp nổi trạng thái lơ lửng nặng nề đó, nói nhỏ:

– Thôi, mẹ vô.

– Ừ, hai con ráng giữ sức khỏe.

– Ra ngoài, con sẽ viết thư cho mẹ.

– Làm sao thư tới đây mà viết?

– Con sẽ nhờ người quen đưa đến tận nhà. Dưới Qui Nhơn còn hai tháng nữa Pháp mới tới.

– Về thưa ngoại mẹ gửi lời thăm.

Rồi mẹ chạy vội vào sau hàng táo nhơn. Vi và Vĩnh giở cái gói ra, thấy có một chéo vàng lá chừng ba chỉ. Kỷ niệm còn lại của một người mẹ nhọc nhằn tủi nhục đây ư? Vi tự hỏi vậy, nhưng những giấc mộng phiêu lưu, sự ham chuộng cái mới lạ vẫn mạnh đến nỗi mùi dầu dừa vẫn còn xa xa, lãng đãng.

   Số lần đọc: 399